Toju Tİvaları Arasında… (With Toju Tuvanians…)

Tehlikedeki Diller Projesi Yayın Kurulu Üyesi Ali ILGIN, geçtiğimiz aylarda Tıva Özerk Cumhuriyeti’nde saha araştırması gerçekleştirdi.

Edinilen bilgiye göre 22 Ağustos ile 20 Eylül 2012 tarihleri arasını kapsayan süre zarfında Genel Türkolojide üzerinde az çalışılmış Türkiye Türkolojisinde ise hiç çalışılmamış Tıva Özerk Cumhuriyeti’nin kuzeydoğu coğrafyasında yer alan ve eskicil dil özelliklerini bünyesinde barındıran Toju diyalekti üzerinde saha araştırması gerçekleştirilmiştir.

Tıva Özerk Cumhuriyeti’ndeki 17 Kojuundan biri olan Toju Kojuunu’nda yaşayan Tojular, Toora-Hem, Adır Kejig, İy, Sıstık Hem köylerinin yanı sıra Doğu Sayan dağlarının kapladığı Ödügen, Aaldığ Ajığ, Oo Hem ve Bordak Orış taygalarında yaşamaktadırlar. Rusya Federasyonu’nun 2010 yılında yaptığı nüfus sayımına göre nüfusları sadece 1,858’dir. Bu nüfusun bazı köylerde yaşayan kısmı -özellikle Kojunun yönetim merkezi olan Toora Hem Köyü- Standart Tıva Türkçesinin baskısı altında kalmıştır. Buna karşılık geleneksel Toju kültürünün yaşatıldığı “Tayga”larda geyik çobanlığı, at yetiştiriciliği ve balıkçılık yapan yaşlı kişilerin standart dilden oldukça farklı bir dil kullanımının olduğu tespit edilmiş ve araştırmanın bu eksende yoğunlaştığı ifade edilmiştir.

50’den fazla kaynak kişiden masal, efsane, atasözleri, bilmece vb. tür yanında önceden hazırlanan soru anketlerine bağlı olarak derleme yapan A. ILGIN, Adır Kejig köyü ile Aaldığ Ajığ, Oo Hem ve Bordak Orış taygalarında yaşayan kaynak kişilerin önemli bir kısmının Rusçayı neredeyse hiç bilmediği, az bir kısmının da Rusçayı bildiği hâlde gündelik hayatta kullanmadığını gözlemlemiştir.

Derlemeler teknolojik açıdan gelişmiş “Dijital Kayıt Sistemi”yle gerçekleştirilmiş, ses kayıtlarının yanında eş zamanlı kamera çekimleri yapılmıştır.