{"id":989,"date":"2012-11-12T22:34:11","date_gmt":"2012-11-12T20:34:11","guid":{"rendered":"http:\/\/tehlikedekidiller.com\/?p=989"},"modified":"2012-11-23T04:20:53","modified_gmt":"2012-11-23T02:20:53","slug":"pamir-kirgizlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/?p=989","title":{"rendered":"Pam\u0130r K\u0131rg\u0131zlar\u0131"},"content":{"rendered":"<p style=\"text-align: left;\" align=\"center\">&#8211; \u00dclk\u00fc \u00c7elik \u015eavk &#8211;<\/p>\n<p align=\"center\">D\u00fcnyan\u0131n Dam\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin Van\u2019\u0131na<\/p>\n<p align=\"center\">Var Olma M\u00fccadelesi<\/p>\n<p align=\"center\"><strong>PAMIR KIRGHIZS<\/strong><\/p>\n<p align=\"center\">Struggle for Existince<\/p>\n<p align=\"center\">From Roof of the World to Turkey\u2019s Van<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">In this essay I will give some information about one of the forgotten peoples of the Pamir Knot, Turkic speaking Kirgizs.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"306\" height=\"231\" class=\"alignleft  wp-image-994\" title=\"u1\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u1.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u1.jpg 306w, https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u1-300x226.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 306px) 100vw, 306px\" \/>D\u00fcnyan\u0131n en uzun da\u011f silsilerinden biri olan Himalayalar, Karakurum, Tanr\u0131 ve Hinduku\u015f Da\u011flar\u0131&#8217;n\u0131n birle\u015fme noktas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in <em>Pamir D\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc<\/em> (Pamirian Knot), olarak da bilinen ve y\u00fckseklik ortalamas\u0131 3.500 m. olup, 7.500 metrelik zirvelerin ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgede, D\u00fcnyan\u0131n Dam\u0131\u2019nda ya\u015fayan <em>Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131<\/em>\u2019n\u0131n hayat\u0131 asl\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafya gibi zorlu ve m\u00fccadelerle doludur.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pamir, K\u0131rg\u0131zistan ve Tacikistan\u2019da daha b\u00fcy\u00fck, \u00c7in ve Afganistan\u2019da ise k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yer ald\u0131\u011f\u0131 da\u011fl\u0131k b\u00f6lgenin ad\u0131d\u0131r. Asl\u0131nda bir toponim olan Pamir s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn etimolojisi ile ilgili \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda Fars\u00e7a <em>pa<\/em> \u201cayak\u201d ile <em>mir<\/em> \u201cemir; zirve\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015fiminden olu\u015ftu\u011fu ve \u201czirvelerin aya\u011f\u0131\u201d anlam\u0131ndaki <em>pa-i mir<\/em> tamlamas\u0131n\u0131n eksiltili bi\u00e7imi oldu\u011fu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc h\u00e2kimdir (Dor ve Nauman 1978). Di\u011fer yayg\u0131n bir g\u00f6r\u00fc\u015f ise daha \u00e7ok b\u00f6lgenin co\u011frafi yap\u0131s\u0131n\u0131n yans\u0131mas\u0131na ba\u011fl\u0131 geli\u015ftirilmi\u015f bir halk etimolojisi olan Fars\u00e7a <em>bam-\u0131 d\u00fcnya<\/em> \u201cd\u00fcnyan\u0131n dam\u0131 (\u00e7at\u0131s\u0131)\u201dd\u0131r. Fonetik geli\u015fme ile desteklenemeyen bu etimoloji, bilimsel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olmamakla birlikte, anlamsal g\u00fcc\u00fc nedeni ile di\u011ferinden daha yayg\u0131nd\u0131r. Zira son d\u00f6nemlerde yap\u0131lm\u0131\u015f bilimsel ara\u015ft\u0131rma, gezi, film vb. \u00e7al\u0131\u015fmalarda bu etimoloji \u00f6ne \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r: \u00d6rn. D\u00fcnyan\u0131n \u00c7at\u0131s\u0131nda Unutulanlar.<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftn1\">[1]<\/a><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"383\" height=\"259\" class=\"alignleft  wp-image-995\" title=\"u2\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u2.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u2.jpg 383w, https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u2-300x202.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 383px) 100vw, 383px\" \/>Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, bug\u00fcn \u00e7o\u011funlu\u011fu K\u0131rg\u0131zistan Cumhuriyeti\u2019nde ya\u015fayan ve T\u00fcrk topluluklar\u0131 i\u00e7inde varl\u0131\u011f\u0131 ve ad\u0131 yaz\u0131l\u0131 belgelerle de tan\u0131klanan K\u0131rg\u0131zlar\u0131n farkl\u0131 co\u011frafyalarda ya\u015fam\u0131\u015f ve bu nedenle de\u011fi\u015fik siyasi ve k\u00fclt\u00fcrel etkile\u015fim sonucu dilleri ve k\u00fclt\u00fcrleri farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f, t\u0131pk\u0131 <em>K\u0131z\u0131l-su<\/em> ve <em>Cerge-tal K\u0131rg\u0131zlar\u0131<\/em> gibi bir koludur. K\u0131rg\u0131z tarihinde <em>Yenisey K\u0131rg\u0131zlar\u0131<\/em> ve <em>F\u00fcyu K\u0131rg\u0131zlar\u0131<\/em> etnik adland\u0131rmalar da bu t\u00fcr ayr\u0131\u015fmalara \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Abakan-Minusink vadisinden \u00e7\u0131k\u0131p, 18. y\u00fczy\u0131lda g\u00fcn\u00fcm\u00fcz K\u0131rg\u0131zistan Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan Alay b\u00f6lgesine yerle\u015fen Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 uzunca bir s\u00fcre Hokand Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n en \u00f6nemli ve kalabal\u0131k gruplar\u0131ndan biri olmu\u015ftur. Hokand Hanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n zay\u0131flamas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kan kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ve \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131\u2019n\u0131n bask\u0131lar\u0131 nedeniyle Alay b\u00f6lgesi K\u0131rg\u0131zlar\u0131, 19. yy. sonlar\u0131na do\u011fru Pamir b\u00f6lgesine g\u00f6\u00e7 ettiler. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, K\u0131rg\u0131zlar\u0131n 9-10. y\u00fczy\u0131llarda, bir di\u011fer grup ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ise 16-17. y\u00fczy\u0131llarda Pamirlere geldi\u011fini (Kay\u0131pov 2010:183) ve g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131n\u0131n yerli Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 ile K\u0131rg\u0131zistan\u2019\u0131n Alay b\u00f6lgesinden ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan g\u00f6\u00e7 etmi\u015f K\u0131rg\u0131zlardan olu\u015ftu\u011funu iddia etmektedirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">20. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Pamir b\u00f6lgesinin h\u00e2kimiyeti Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131n\u0131n son han\u0131 olan Hac\u0131 Rahmankul\u2019un babas\u0131 Capaarkul Han\u2019\u0131n elinde idi. O y\u0131llarda Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, Pamirlerin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Tacikistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile Afganistan s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fc aras\u0131nda konup g\u00f6\u00e7erek hayvanc\u0131l\u0131k ve ticaret i\u015flerini rahat\u00e7a s\u00fcrd\u00fcr\u00fcyorlard\u0131. Ancak, bir m\u00fcddet sonra \u00e7o\u011funlu\u011funu K\u0131rg\u0131zlar\u0131n b\u00fcy\u00fck uruklar\u0131ndan biri olan Teyit K\u0131rg\u0131zlar\u0131ndan olu\u015fan bir grup, yo\u011fun Rus bask\u0131s\u0131na dayanamayarak Afganistan Pamir b\u00f6lgesine kesin olarak g\u00f6\u00e7 ettiler. Bu arada, bir grup Teyit K\u0131rg\u0131z\u0131 da Pamirlerin \u00c7in b\u00f6lgesinde kalan b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden g\u00f6\u00e7 ederek ayn\u0131 b\u00f6lgeye yerle\u015fti.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"368\" height=\"248\" class=\"alignleft  wp-image-996\" title=\"u3\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u3.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u3.jpg 368w, https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u3-300x202.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 368px) 100vw, 368px\" \/>Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131n\u0131n bir dizi g\u00f6\u00e7 hareketi, Capaarkul Han\u2019\u0131n vefat\u0131ndan sonra hanl\u0131\u011fa se\u00e7ilen Hac\u0131 Rahmankul Han liderli\u011finde T\u00fcrkiye\u2019ye kadar uzand\u0131. 1943 y\u0131l\u0131nda han olan Hac\u0131 Rahmankul, asl\u0131nda son derece ba\u015far\u0131l\u0131 bir politika ile K\u0131rg\u0131z ekonomisini iyile\u015ftirmi\u015f ve halk\u0131n g\u00fcvenini kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak Rahmankul, Afganistan-\u00c7in ve Sovyet Rusya i\u00e7in stratejik \u00f6nemi b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lgede yerle\u015fik bir halk\u0131n lideri olarak \u00e7e\u015fitli zorluk ve bask\u0131lara dayanamay\u0131p halk\u0131 ile birlikte \u00f6nce Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019a (1947); \u00c7in\u2019de de\u011fi\u015fen rejime uyum sa\u011flayamad\u0131klar\u0131 i\u00e7in birka\u00e7 y\u0131l sonra Afganistan\u2019a; 1978 y\u0131l\u0131nda ise Afganistan\u2019daki yeni y\u00f6netimle anla\u015famayarak Pakistan\u2019a g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kald\u0131.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pakistan\u2019da Gilgit b\u00f6lgesindeki bir m\u00fclteci kamp\u0131na yerle\u015ftirilen Rahmankul ve halk\u0131, son derece iyi bir muamele ile kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015flar ancak o b\u00f6lgenin geldikleri do\u011fal ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n tam tersi bir iklime sahip olmas\u0131 nedeni ile a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131caklara dayanam\u0131\u015f, hatta bir k\u0131sm\u0131 \u00f6lm\u00fc\u015f, bir k\u0131sm\u0131 ise Pamirlere geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bir m\u00fcddet daha Pakistan\u2019daki bu ko\u015fullara dayanmaya \u00e7al\u0131\u015fan Rahmankul ve 1138 ki\u015filik bir grup, 3 A\u011fustos 1982\u2019de T\u00fcrkiye\u2019ye kabul edildiler. K\u0131sa bir s\u00fcre ge\u00e7ici olarak Van\u2019\u0131n Karag\u00fcnd\u00fcz K\u00f6y\u00fc ile Malatya\u2019ya da\u011f\u0131t\u0131larak yerle\u015ftirilen Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, daha sonra Van\u2019\u0131n Erci\u015f il\u00e7esi yak\u0131nlar\u0131nda kurulan ve \u00f6nceki ad\u0131 Alt\u0131ndere olan Ulupamir k\u00f6y\u00fcne kal\u0131c\u0131 olarak yerle\u015ftirildiler. TU\u0130K Adrese Dayal\u0131 N\u00fcfus Kay\u0131t Sistemi 2011 verilerine g\u00f6re Ulupamir k\u00f6y\u00fcn\u00fcn n\u00fcfusu 1,707\u2019dir. Bunlardan 873\u2019\u00fc erkek, 834\u2019\u00fc ise kad\u0131nd\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">20. y\u00fczy\u0131lda ger\u00e7ekle\u015fen g\u00f6\u00e7ler silsilesine kat\u0131lmayanlar ile Pakistan\u2019a al\u0131\u015famay\u0131p tekrar Afganistan\u2019a d\u00f6nen Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 ise, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ge\u00e7mi\u015fte oldu\u011fu gibi Afganistan\u2019\u0131n Wakhan Vadisi\u2019nde yer alan B\u00fcy\u00fck ve K\u00fc\u00e7\u00fck Pamir b\u00f6lgelerinde ya\u015famaktad\u0131rlar. N\u00fcfus bilgileri resmi kay\u0131tlara dayanmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in kaynaklar aras\u0131nda \u00e7ok de\u011fi\u015fkenlik g\u00f6stermektedir. Shahrani\u2019de 1786 (1979:153), Afghanistan Wakhan Mission Technical Report<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftn2\">[2]<\/a>\u2019ta 1130 ve yap\u0131m y\u0131l\u0131 2011 olan K\u0131rg\u0131z Butag\u0131 Fonu\u2019nca desteklenen bir filmin<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftn3\">[3]<\/a> sonunda da 720 olarak belirtilmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"333\" height=\"213\" class=\"alignright  wp-image-997\" title=\"u4\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u4.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u4.jpg 333w, https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u4-300x191.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 333px) 100vw, 333px\" \/>Afganistandaki Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, bulunduklar\u0131 co\u011frafi b\u00f6lgenin \u015fartlar\u0131 gere\u011fi yaln\u0131zca hayvanc\u0131l\u0131k (PK <em>mal\u00e7\u0131<\/em>, <em>\u00e7opon\u00e7uluk<\/em>) yapmaktad\u0131rlar. G\u00f6\u00e7ebe olan K\u0131rg\u0131zlar, hayvanlar\u0131n\u0131 beslemek i\u00e7in yaz\u0131n yaylaklara, k\u0131\u015f\u0131n ise k\u0131\u015flaklara g\u00f6\u00e7 ederler. Hayvanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu koyunlar ve ke\u00e7iler ile s\u0131\u011f\u0131r, at, yak ve Tibet develeri olu\u015fturur. Mal varl\u0131klar\u0131n\u0131 sahip olduklar\u0131 b\u00fcy\u00fck ve k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvanlar\u0131n say\u0131s\u0131 ile ifade ederler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Ulupamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 ise bir yandan hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmekte; ke\u00e7i ve koyun s\u00fct\u00fcnden peynir yaparak pazarlamakta, di\u011fer yandan ise geleneksel el sanatlar\u0131n\u0131 geli\u015ftirerek \u00e7anta, s\u0131rt \u00e7antas\u0131, paspas ve heybe yaparak satmaktad\u0131rlar. Ayr\u0131ca kad\u0131nlar S\u00fcmerbank taraf\u0131ndan b\u00f6lgeye kurulmu\u015f olan hal\u0131 fabrikas\u0131nda dokumac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fcne girmi\u015flerdir. Erkekler aras\u0131nda ise koruculuk yayg\u0131n olup ayr\u0131ca baz\u0131 ustalar ah\u015fap ve metalden el yap\u0131m\u0131 ka\u015f\u0131k, tabak ve ma\u015fa ile deriden ayakkab\u0131 yap\u0131p satarak ge\u00e7imlerini sa\u011flamaktad\u0131rlar<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftn4\">[4]<\/a>.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131n mutfak k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde hayvansal g\u0131dalar a\u011f\u0131rl\u0131ktad\u0131r. Et, s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnlerine dayal\u0131 bir beslenme tarz\u0131 se\u00e7tikleri i\u00e7in yiyecek konusunda kendi kendilerine yeterli say\u0131l\u0131rlar. <em>Nan<\/em> dedikleri ve Afganistan\u2019daki di\u011fer etnik gruplar taraf\u0131ndan da t\u00fcketilen ekme\u011fi yapmak i\u00e7in gerekli unu Pamir da\u011flar\u0131n\u0131n eteklerinde \u00e7ift\u00e7ilik yapan Pamirilerden al\u0131rlar. Un veya bu\u011fday kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda da koyun, ya\u011f, ke\u00e7e vb. verirler.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, sert iklim ko\u015fullar\u0131ndan ba\u015fka ciddi s\u0131k\u0131nt\u0131lara da g\u00f6\u011f\u00fcs germektedir. Ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgenin ula\u015f\u0131m s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 nedeni ile sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131nda gidebilecekleri bir hastane olmad\u0131\u011f\u0131 gibi, herhangi bir doktor da hizmet vermemektedir. Bu nedenle bebek ve do\u011fuma ba\u011fl\u0131 kad\u0131n \u00f6l\u00fcmleri di\u011fer \u00fclkelere, hatta \u00e7ok yak\u0131nlar\u0131nda bulunan \u00c7in, Pakistan, Afganistan\u2019a g\u00f6re son derece y\u00fcksektir. Erkeklerin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehdit eden en b\u00fcy\u00fck fakt\u00f6r olarak ise pek \u00e7ok kaynakta afyon ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131na i\u015faret edilmektedir.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"301\" height=\"229\" class=\"alignleft  wp-image-998\" title=\"u5\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u5.jpg\" alt=\"\" srcset=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u5.jpg 301w, https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u5-300x228.jpg 300w\" sizes=\"auto, (max-width: 301px) 100vw, 301px\" \/>Pamir b\u00f6lgesinde ya\u015fayan K\u0131rg\u0131zlar\u0131n b\u00fcy\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funu Teyit, Kesek ve K\u0131p\u00e7ak boylar\u0131 ile Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019dan gelen Nayman boyu olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu boylar\u0131n ortak \u00f6zellikleri hepsinin K\u0131rg\u0131z boy sistemi i\u00e7inde \u0130\u00e7kilik olarak adland\u0131r\u0131lan birli\u011fe dahil olmas\u0131d\u0131r. Pamir K\u0131rg\u0131zcas\u0131n\u0131 olu\u015fturan <em>Teyit<\/em>, <em>Kesek<\/em>, <em>Nayman<\/em>, <em>K\u0131p\u00e7ak<\/em> alt a\u011f\u0131zlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda \u0130\u00e7kilik a\u011f\u0131zlar birli\u011fine <em>T\u00f6l\u00f6s<\/em>, <em>Boston<\/em>, <em>Cookesek<\/em>, <em>Noygut<\/em>, <em>Ka\u014bd\u0131<\/em>, <em>Uygur<\/em>, <em>Abat<\/em>, <em>Orgu<\/em>, <em>Katagan<\/em> vd. a\u011f\u0131zlar da dahildir<a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftn5\">[5]<\/a>. Bug\u00fcn bu a\u011f\u0131zlar\u0131n konu\u015furlar\u0131 yo\u011fun olarak K\u0131rg\u0131zistan\u2019da olmak \u00fczere \u00d6zbekistan, Tacikistan ve Do\u011fu T\u00fcrkistan\u2019da ya\u015famaktad\u0131rlar.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u00e7kilik K\u0131rg\u0131zlar\u0131n\u0131n a\u011fz\u0131, yuvarlak \u00fcnl\u00fcler yan\u0131nda dudak diftonglar\u0131na \/ow\/, \/\u00f6w\/, \/uw\/, \/\u00fcw\/ ve \/\u00e6\/ \u00fcnl\u00fcs\u00fcne daha kararl\u0131 bi\u00e7imde sahip olu\u015flar\u0131yla di\u011fer G\u00fcney a\u011fz\u0131 konu\u015furlar\u0131ndan ayr\u0131l\u0131r (K\u0131l\u0131\u00e7 2003: 82). Bir di\u011fer ayr\u0131l\u0131k da \/\u0252\/ \u00fcnl\u00fcs\u00fcn\u00fcn varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. \/a\/ \u00fcnl\u00fcs\u00fcn\u00fcn dudaks\u0131lla\u015fm\u0131\u015f bir varyant\u0131 olan bu \u00fcnl\u00fc de yine yaln\u0131zca \u0130\u00e7kilik a\u011f\u0131zlar\u0131nda bulunmaktad\u0131r: <em>b\u0252r<\/em> \u201cvar\u201d, <em>n\u0252n<\/em> \u201cekmek\u201d, <em>q\u0252r\u0252<\/em> \u201ckara\u201d, <em>b\u0252\u0283<\/em> \u201cba\u015f\u201d vb.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">\u0130\u00e7kilik a\u011f\u0131zlar\u0131n\u0131n hepsinde \u00f6rt\u00fc\u015fmemekle birlikte, baz\u0131 durumlarda <em>zamir n<\/em>\u2019sinin bulunmay\u0131\u015f\u0131, s\u00f6z i\u00e7i ve sonunda <em>y<\/em> &gt; <em>g<\/em>, <em>w<\/em> &gt; <em>g<\/em> ses geli\u015fmesi, Arap\u00e7a ve Fars\u00e7a s\u00f6zc\u00fcklerin daha fazla olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00d6zbek\u00e7e s\u00f6yleyi\u015fe daha yak\u0131n olmas\u0131, birincil uzun \u00fcnl\u00fclerin \u00e7oklu\u011fu, s\u00f6z ba\u015f\u0131 <em>\u1e33<\/em> &gt; \u0121, <em>k<\/em> &gt; <em>g<\/em>, <em>t<\/em> &gt; <em>d<\/em> \u00f6t\u00fcml\u00fcle\u015fmelerinin g\u00f6r\u00fclmesi bi\u00e7iminde tespit edilen baz\u0131 ses ve bi\u00e7im \u00f6zellikleri bu a\u011f\u0131zlar grubunun K\u0131rg\u0131zcan\u0131n di\u011fer a\u011f\u0131zlar\u0131na g\u00f6re \u00d6zbek, Uygur ve T\u00fcrkmenler ile daha fazla dil konta\u011f\u0131nda bulundu\u011fundan ziyade, olu\u015fmalar\u0131nda ortak T\u00fcrk boylar\u0131n\u0131n bulundu\u011funa i\u015faret etti\u011fi y\u00f6n\u00fcnde de de\u011ferlendirilmektedir (Alimov 2011: 37-38).<\/p>\n<p style=\"text-align: center;\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"300\" height=\"210\" class=\"aligncenter  wp-image-999\" title=\"u6\" src=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/wp-content\/uploads\/u6.jpg\" alt=\"\" \/><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, \u00f6zellikle de ticaretle u\u011fra\u015fan erkekler, \u00e7ok dillidir. Afganistan Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131, ba\u015fta K\u0131rg\u0131zca olmak \u00fczere Fars\u00e7a, bir k\u0131sm\u0131 Arap\u00e7a ve baz\u0131lar\u0131 da Dari ve Wakhi dillerini de bilir. \u00c7ok dilli ortamda yeti\u015fmi\u015f olman\u0131n etkisi ile baz\u0131 Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 Pakistan\u2019da ya\u015fad\u0131klar\u0131 s\u00fcre zarf\u0131nda bu \u00fclkenin ana dilini \u00f6\u011frenmekte de zorlanmam\u0131\u015flard\u0131r.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">T\u00fcrkiye\u2019ye bu dil yelpazesi ile gelen K\u0131rg\u0131zlar, T\u00fcrk\u00e7e \u00f6\u011frenmekte de s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmemi\u015flerdir. Ancak, \u015fu anki gen\u00e7 ku\u015fak yaln\u0131zca K\u0131rg\u0131zca ve T\u00fcrk\u00e7e bilmekte; \u00f6zellikle ticaretle u\u011fra\u015fan Ulupamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131 ise \u00e7evre k\u00f6ylerle ileti\u015fim kurmak i\u00e7in K\u0131rman\u00e7i de \u00f6\u011frenmektedirler (Kay\u0131pov 2010:198).<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\"><strong>Kaynaklar<\/strong><\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Alimov, Rysbek (2011). \u201cK\u0131rg\u0131zcan\u0131n \u0130\u00e7kilik A\u011f\u0131zlar Grubu \u00dczerine\u201d,<em>T\u00dcBAR (T\u00fcrkl\u00fck Bilimi Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 XXX<\/em>, s.23-40.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">K\u0131l\u0131\u00e7, Filiz (2003). K\u0131rg\u0131z T\u00fcrk\u00e7esinin \u0130\u00e7kilik A\u011fz\u0131\u201d, K\u00d6K Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131, Bahar, Cilt V, Say\u0131: 1, s.81-134.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">R. Dor and C. Naumann (1978). <em>Die Kirghisen des Afghanischen Pamir<\/em>. Graz, Austria.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Shahrani, Nazif, (2002). <em>The Kirghiz and Wakhi of Afghanistan: Adaptation to Closed Frontiers and War.<\/em> Seattle &amp; London: University of Washington Press, pp. xli + 302.<\/p>\n<p style=\"text-align: justify;\">Sulayman Kay\u0131pov (2010), Ethnological Review of the Van Kyrgyz, International Journal of Central Asian Studies Volume 14, s. 181-199<\/p>\n<div><\/div>\n<hr align=\"left\" size=\"1\" width=\"33%\" \/>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftnref1\">[1]<\/a> http:\/\/www.youtube.com\/watch?v=SIdJnSpFbFg<\/p>\n<p>http:\/\/ifturquie.org\/tr\/index.php\/events\/view\/502<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftnref2\">[2]<\/a>Afghanistan Wakhan Mission Technical Report, UNEP-FAO, Geneva, July 2003<\/p>\n<p>(http:\/\/www.juldu.com\/Pamir\/Wakhan%20MIssion%20Report%20UNEP.pdf)<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftnref3\">[3]<\/a> http:\/\/www.youtube.com\/watch?v=eQ48kW3yMbU&amp;feature=related<\/p>\n<\/div>\n<div style=\"text-align: justify;\">\n<p><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftnref4\">[4]<\/a> Kay\u0131pov, 2010:196<\/p>\n<\/div>\n<div>\n<p style=\"text-align: justify;\"><a title=\"\" href=\"file:\/\/\/C:\/Users\/Emre\/Desktop\/son%20sesler\/AA\/g%C3%BCncelleme1\/TTD-PAMIR_KIRGIZLARI.doc#_ftnref5\">[5]<\/a> \u0130\u00e7kilik ad\u0131 ve \u0130\u00e7kilik birli\u011fini olu\u015fturan boylar ile ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bilgi i\u00e7in bk. Alimov 2011.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>&#8211; \u00dclk\u00fc \u00c7elik \u015eavk &#8211; D\u00fcnyan\u0131n Dam\u0131ndan T\u00fcrkiye\u2019nin Van\u2019\u0131na Var Olma M\u00fccadelesi PAMIR KIRGHIZS Struggle for Existince From Roof of the World to Turkey\u2019s Van In this essay I will give some information about one of the forgotten peoples of the Pamir Knot, Turkic speaking Kirgizs. D\u00fcnyan\u0131n en uzun da\u011f silsilerinden biri olan Himalayalar, Karakurum, Tanr\u0131 ve Hinduku\u015f Da\u011flar\u0131&#8217;n\u0131n birle\u015fme noktas\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Pamir D\u00fc\u011f\u00fcm\u00fc (Pamirian Knot), olarak da bilinen ve y\u00fckseklik ortalamas\u0131 3.500 m. olup, 7.500 metrelik zirvelerin ku\u015fatt\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lgede, D\u00fcnyan\u0131n Dam\u0131\u2019nda ya\u015fayan Pamir K\u0131rg\u0131zlar\u0131\u2019n\u0131n hayat\u0131 asl\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 co\u011frafya gibi zorlu ve m\u00fccadelerle doludur. Pamir, K\u0131rg\u0131zistan ve&nbsp;<a href=\"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/?p=989\" class=\"read-more\">Okumaya devam et<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-989","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-sonsesler","cat-26-id"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/989","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=989"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/989\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":993,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/989\/revisions\/993"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=989"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=989"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/tehlikedekidiller.com\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=989"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}